Προς την Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου
ΥΠΟΜΝΗΜΑ
Της Σοροπτιμιστικής Ένωσης Ελλάδος
Για την ουσιαστική συμμόρφωση της Ελλάδας με τις Συστάσεις της GREVIO
Σε συνέχεια της παρουσίας της Προέδρου μας κας Έλλης Τερζόγλου κατά την ακρόαση φορέων της 25ης Φεβρουαρίου υποβάλλεται κατωτέρω το υπόμνημα/διαπιστώσεις της Ένωσής μας σχετικά με τον τρίτο πυλώνα (Protection) της Σύμβασης της της Κωνσταντινούπολης.
Ο Διεθνής Σοροπτιμισμός, ο οποίος αποτελείται από 5 Ομοσπονδίες- της Ευρώπης(SI/E),τηςΑμερικής(SI/A),τηςΜεγάλης Βρετανίας και Ιρλανδίας ( SIGBI ), του Νοτιοδυτικού Ειρηνικού ( SISWP ), και της Αφρικής (SIAF)- είναι μία παγκόσμια οργάνωση εθελοντριών, οι οποίες δουλεύουν μαζί για να βελτιώσουν τις ζωές των γυναικών και των κοριτσιών.
Το δίκτυό μας, που απαριθμεί περίπου 62.000 μέλη σε 106 χώρες και περιοχές δραστηριοποιείται σε τοπικό, εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο για να εκπαιδεύσει, ενδυναμώσει και να δημιουργήσει ευκαιρίες για τις γυναίκες και τα κορίτσια. Οι δράσεις που πραγματοποιούνται σε όλο τον κόσμο επικεντρώνονται σε θέματα όπως::
Βία Κατά των Γυναικών, Κανόνες Ασφαλών Συνθηκών Υγιεινής, Βιωσιμότητα, Ανθρώπινη Διακίνηση ( trafficking ), Εκπαίδευση, Ενδυνάμωση γυναικών, Ηγεσία – οτιδήποτε επηρεάζει τις ζωές των γυναικών και των κοριτσιών. Στο πλαίσιο αυτό παρακολουθούμε την Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο.
Με το παρόν συνοπτικό υπόμνημα προσπαθούμε να αναδείξουμε τα σημεία που χρήζουν βελτίωσης προκειμένου να εφαρμοστεί η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης στη χώρα μας. Η Ελλάδα έχει προβεί σε σημαντικά βήματα, ιδίως σε επίπεδο τυπικής συμμόρφωσης (κύρωση της Σύμβασης, τροποποίηση ΠΚ, ανάπτυξη δομών). Ωστόσο, η ουσιαστική εφαρμογή της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης παραμένει ελλιπής σε όλους τους πυλώνες. Με το παρόν έχουμε επικεντρωθεί στον τρίτο πυλώνα καθώς κατά την άποψή μας εμφανίζει τις πιο ευδιάκριτες και εντονότερες αποκλίσεις.
Η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης, την οποία η Ελλάδα επικύρωσε με τον Ν. 4531/2018, δεν αποτελεί μια απλή διακήρυξη αρχών, αλλά ένα δεσμευτικό κείμενο που επιβάλλει στο κράτος την υποχρέωση της «δέουσας επιμέλειας» (due diligence). Κατωτέρω αναδεικνύουμε τις αστοχίες, ελλείψεις και ενίοτε νομοθετικές επιλογές που εμποδίζουν την ουσιαστική εφαρμογή της Συνθήκης της Κωνσταντινούπολης. Εστιάζουμε στο κομβίο πανικού, την έλλειψη διερμηνέων Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας στα Αστυνομικά Τμήματα, τις δομές (και τις ιδιαίτερες ελλείψεις τους για τα τρία πρώτα για τις γυναίκες με αναπηρία) και το νόμο για την συνεπιμέλεια σε περιπτώσεις ενδοοικογενειακής βίας.
ΤΟ PANIC BUTTON: ΕΝΑ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΠΟΥ «ΣΙΩΠΑ» ΙΔΙΩΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ
Η εισαγωγή της εφαρμογής “Panic Button” χαιρετίστηκε ως καινοτομία, ωστόσο η νομική ανάλυση αποδεικνύει ότι σχεδιάστηκε με βάση το πρότυπο της «τυπικής, αρτιμελούς γυναίκας», αγνοώντας την ποικιλομορφία της γυναικείας εμπειρίας. Ψηφιακός Αποκλεισμός και Νομικές Συνέπειες Για μια γυναίκα με οπτική αναπηρία, η έλλειψη συμβατότητας με αναγνώστες οθόνης (screen readers) καθιστά την εφαρμογή άχρηστη. Για μια γυναίκα με κινητική αναπηρία στα άνω άκρα, η ανάγκη για συγκεκριμένες κινήσεις στην οθόνη αφής είναι ένα ανυπέρβλητο εμπόδιο. Η παράλειψη αυτή συνιστά έμμεση διάκριση .
Προς την κατεύθυνση αυτή είναι απαραίτητο να ληφθούν δράσεις: * Διεπαφών βασισμένων σε φωνητικές εντολές (Voice Activation). * Δυνατότητας ειδοποίησης μέσω απτικών συστημάτων (Haptic Feedback). * Σύνδεσης με εξωτερικά Bluetooth κομβία (Wearables) που μπορούν να ενεργοποιηθούν διακριτικά χωρίς τη χρήση κινητού τηλεφώνου.
Εκτός από τα ανωτέρω έχουν γίνει καταγγελίες ότι όταν το θύμα βίας πατήσει το κομβίο πανικού η αστυνομική ανταπόκριση δεν κατευθύνεται άμεσα στο σημείο που βρίσκεται το θύμα. Είναι επομένως σημαντικό να διασφαλίζεται στην πράξη η άμεση αξιοποίηση του γεωεντοπισμού της θέσης του θύματος, ώστε το μέτρο να λειτουργεί αποτελεσματικά ως εργαλείο άμεσης προστασίας.
Η ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΕΝΟ ΤΗΣ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας
Το δικαίωμα της καταγγελίας είναι η πύλη για τη σωτηρία του θύματος. Όταν όμως μια κωφή γυναίκα προσέρχεται στο Αστυνομικό Τμήμα (Α.Τ.), η πύλη αυτή παραμένει κλειστή και η έννομη προστασία ανεπαρκής.
Η απουσία καταλόγου διερμηνέων Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας οδηγεί σε καταστάσεις όπου το θύμα αναγκάζεται να γράφει σε χαρτιά ή, ακόμη χειρότερα, να χρησιμοποιεί ως διερμηνέα κάποιο συγγενικό πρόσωπο ή ακόμα και τον θύτη. Στον τομέα της έμφυλης βίας, όπου ο θύτης είναι συχνά εντός του οικογενειακού περιβάλλοντος, γίνεται εύκολα αντιληπτό ότι αυτή η κατάσταση εντείνει την ευαλωτότητα του θύματος και εκμηδενίζει την προστασία. Η Πολιτεία οφείλει να θεσπίσει:
Εθνικό Μητρώο Διερμηνέων ΕΝΓ
Σύστημα Τηλεδιερμηνείας 24/7: Κάθε Α.Τ. πρέπει να διαθέτει tablet με εφαρμογή άμεσης σύνδεσης με διερμηνέα, ώστε η κατάθεση να λαμβάνεται με την προβλεπόμενη νομική ακρίβεια και προς αυτή την κατεύθυνση θα πρέπει να τροποποιηθεί και ο ΚΠοινΔικ προκειμένου να γίνονται δεκτές αυτές οι καταθέσεις.
ΞΕΝΩΝΕΣ ΦΙΛΟΞΕΝΙΑΣ: ΚΑΤΑΦΥΓΙΑ Ή ΧΩΡΟΙ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΥ; Η Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης επιβάλλει τη δημιουργία «κατάλληλων και εύκολα προσβάσιμων» ξενώνων. Η ελληνική επικράτεια αποτυγχάνει σε αυτόν τον τομέα.
Κτιριακή και Λειτουργική Ακαταλληλότητα
Η πλειονότητα των ξενώνων δεν διαθέτει προσβάσιμα λουτρά, ράμπες ή ανελκυστήρες. Επιπλέον, υπάρχει ένας «άτυπος αποκλεισμός» γυναικών που χρήζουν προσωπικής βοήθειας. Η δικαιολογία ότι «ο ξενώνας δεν έχει νοσηλευτικό προσωπικό» αποτελεί παράνομη άρνηση παροχής υπηρεσιών και ουσιαστικά αποκλείει τις πιο ευάλωτες γυναίκες από την προστασία. Το Πρόβλημα του ΕΣΠΑ.
Οι δομές (Ξενώνες και Συμβουλευτικά Κέντρα) λειτουργούν με συγχρηματοδοτούμενα προγράμματα. Αυτό σημαίνει ότι κάθε λίγα χρόνια το προσωπικό και τα θύματα βρίσκονται σε καθεστώς ανασφάλειας για τη συνέχιση της λειτουργίας τους.Το αίτημα για ένταξη στον Τακτικό Προϋπολογισμό είναι πιο έντονο από ποτέ.
Σε αυτό το σημείο πρέπει να σημειωθεί ότι οι δομές φιλοξενίας δεν είναι επαρκείς ως προς τον αριθμό τους και την γεωγραφική κατανομή τους.
ΝΟΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΕΠΙΜΕΛΕΙΑ
Επανεξέταση του νόμου για την συνεπιμέλεια.
Σε περιπτώσεις ενδοοικογενειακής βίας για να αφαιρεθεί η συνεπιμέλεια από τον κακοποιητή πρέπει αυτός να καταδικαστεί σε δεύτερο βαθμό (ήτοι να περάσουν το λιγότερο 5 χρόνια). Με αυτή την ρύθμιση γυναίκες θύματα ενδοοικογενειακής βίας, που ο δράστης έχει καταδικαστεί πρωτόδικα αναγκάζονται και έρχονται σε καθημερινή επαφή με το θύτη τουλάχιστον για τα ζητήματα του τέκνου. Αυτή η κατάσταση οδηγεί στην διαρκή θυματοποίηση και τον εγκλωβισμό του θύματος και τον συνεχή φόβο. Θα πρέπει να τροποποιηθεί ο νόμος και με την πρωτόδικη καταδίκη να αφαιρείται η συνεπιμέλεια από τον πατέρα θύτη. Σε περίπτωση δε πρωτόδικης καταδίκης του θα πρέπει να εξετάζεται και η γονική μέριμνα του πατέρα θύτη και ανάλογα με την σοβαρότητα του αδικήματος να περιορίζεται(πχ να μην απαιτείται έγγραφη συναίνεση του για εγγραφή, μεταγραφή σε σχολείο, για μετοίκηση σε άλλη πόλη και αφαίρεση γονεικών δικαιωμάτων). Ουσιαστικά επιβάλλονται ρυθμίσεις συνεπιμέλειας και επικοινωνίας του θύτη με το θύμα και τα παιδιά που εκθέτουν σε περαιτέρω βία καθώς δεν προβλέπεται επαρκής, ρητή και υποχρεωτική αξιολόγηση κινδύνου σε περιπτώσεις καταγγελλόμενης ενδοοικογενειακής βίας.
Τα παιδιά μάρτυρες ενδοοικογενειακής βίας εις βάρων της μητέρας τους, που διαμένουν σε δομές πολύ συχνά αποκλείονται από την εκπαίδευση. Για την μεταγραφή σε άλλο σχολείο βάσει του ισχύοντος νόμου για τη συνεπιμέλεια απαιτείται η έγγραφη συναίνεση του πατέρα/θύτη βάσει της εγκυκλίου Φ1/117162/ΓΔ4/20.09.2021. Είναι εύκολα αντιληπτό ότι αν ζητείται η συναίνεση του θύτη αυτός θα μάθει το σχολείο που φοιτά το παιδί και έτσι ακυρώνεται εν τοις πράγμασι η προστασία που δίδεται από τη δομή στην μητέρα θύμα ενδοοικογενειακής βίας και στα παιδιά. Να σημειώσουμε ότι το Υπουργείο Παιδείας με την ως άνω εγκύκλιο ζητά την συναίνεση του πατέρα για να γραφτούν στο δημόσιο σχολείο της γειτονιάς τους στην υποχρεωτική εκπαίδευση, για να αλλάξουν βαθμίδα ακόμα και αν υπάρχει καταδίκη από εφετείο για ενδοοικογενειακή βία. Άμεση τροποποίηση της εγκυκλίου με ρητή πρόβλεψη για τις περιπτώσεις ενδοοικογενειακής βίας.
Τα παιδιά μάρτυρες ενδοοικογενειακής βίας που χρήζουν ψυχολογικής βοήθειας ή πρέπει να περάσουν από ΚΕΔΑΣΥ, αποκλείονται από τις υπηρεσίες αυτές εάν ο πατέρας κακοποιητής δεν συναινέσει. Αυτό θα πρέπει να τροποποιηθεί τουλάχιστον για τις περιπτώσεις που υπάρχει πρωτόδικη καταδίκη γιατί η ψυχολογική βία κατά της γυναίκας θύμα συνεχίζεται με την αρωγή του κράτους. Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης η συνεχής επιμόρφωση των δικαστικών λειτουργών σε ζητήματα έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας, ώστε οι αρχές και οι προβλέψεις της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης να λαμβάνονται συστηματικά υπ’ όψη κατά την εκδίκαση σχετικών υποθέσεων.
Τα παραπάνω συνιστούν σοβαρές ενδείξεις μη πλήρους συμμόρφωσης με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τη Σύμβαση και πρέπει να ληφθούν τα αναγκαία μέτρα για την συμμόρφωση με την Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης.
Αθήνα 5/3/2026
Comments are closed.
